پول،ارز،بانکداری

در این اثنا هم مقامات کشوری و دینی مراقبت می نمودند تا موضوع تحت کنترل باشد.لیکن همراه با تداوم جریان مذکور جامعه به سوی دو قطبی شدن ،بانکداران ثروتمند و تهی دستان کثیر سیر می نماید.

در این زمان بودکه در قرن چهارم ارسطو در کتاب سیاست خود اصل بهره را رد میکند و توضیح می دهد که خاصیت پول این است که ثابت باقی بماند نه اینکه در طول زمان افزایش یابد.

ممکن است از خانه یا زمین سودی حاصل شود اما نباید در مورد پول این موضوع اتفاق بیافتد.

بعدا کلیساهای رومیان در قرن وسطی مانند معابد یونان قدیم عمل نمودنند اما عده ای

مخالف این کار کلیسا بودند چون عقیده داشتند که کلیسا محل عبادت خداوند باید باشد نه اینکه به این کار بپردازد.تا اینکه فلیپ چهارم شاه فرانسه به نقش بانکی کلیسا خاتمه داد.سپس در اروپا بانکداری دینی خاتمه یافت.

تحول بانکداری از قرن 12 میلادی در ایتالیا شروع شد.

در این تحول لومبارد ها جایگاه ویژه ای دارند

خانواده لومباردها خانواده ایتالیایی هستند و فعالیت بانکی را از ایتالیا به پاریس و لندن گسترش دادند.

در این زمان هم شاه فلیپ با کمک نفوذ خانواده لومباردها در مورد بانکداری فعالیت خود را شروع کرد.

در حال حاضر نام خیابان لومبارد در سیتی لندن،مرکز پولی و مالی مهم جهان وجود دارد که یادآور نقش اساسی لومبارد های مهاجر در امر بانکداری است.

لومبارد ها به تجار،به دولت و به افراد در قبال اخذ وثیقه وام می دادند یعنی نرخ بهره

می گرفتند.

پس از لومباردها می توان از زرگرهای لندن نام برد که در امر بانکداری نقش مهمی را ایفاء نموده اند.

ابتدا تجار ثروتمند لندن شمش های طلا و نقره خویش را برای حفاظت به دژ شاهی یعنی برج لندن می سپردند.

بماند اینکه در سال 1640 میلادی چارلز اول پادشاه انگلستان نسبت به ضبط نقود موجود در برج لندن ضربه سنگینی به تجار وارد نمود.

از این رو تجار تصمیم گرفتند نقود خویش را در قبال اخذ سند رسید به زرگر های صادر کننده سند بسپارند.

سند رسید زرگرها مبین آن بود که زرگرهای صادرکننده سند،مبلغ مندرج در سند را عندالمطالبه به سپرده گزار یا آورنده سند پرداخت خواهد نمود.

بدین ترتیب حجم زیادی از این اسناد وارد جریان دادو ستد شد و روش بانکداری پیشرفت کرد.

زرگرها هوشمند بودند دریافت نموده اند که تجار نمی توانند نقود خود را از آنها پس گیرند تجار فقط بخشی از نقود خود را مطالبه نمایند.

زرگرها از این درس گرفتند.لذا سهمی از نقود را در گاوصندوق موجود نگه داشتند و مابقی را وام می دادند.

وام زرگرها با بهره و مشروط به پرداخت در سررسید بود.

بعدا برخی از زرگرها گام های بلندتری در تحول بانکداری گرفتند.

دادن وام تنها با اسناد رسید به جای پرداخت نقود،سود زرگرها را بیشتر نمود.از این رو برخی از زرگرها برای جلب نقود تجار بخشی از سود را به سپرده گزاران پرداخت نماید.

به تجربه هم مشخص شد که حرفه جدید یعنی بانکداری به مراتب از حرفه قبلی،یعنی زرگری سودآورتر می باشد.

بدین ترتیب بانکداری جدید به عنوان یک حرفه مستقل توسط زرگرهای لندن پایه گذاری شد.

زرگرها جلب سپرده می نمودند،اسناد رسید صادر می کردند،بهره به سپرده گذاران

می پرداختند به متقاضیان وام اعطاء می نمودند.در نتیجه کارهای اصلی بانک های بازرگانی امروزی را انجام می دهند.

هر چند که در سال 1672 میلادی ضربه مالی که به بانکداری زرگرها وارد شد باعث شد که بانکداری زرگرها مختل شود.

در سال مذکور چارلز دوم پادشاه انگلستان قرضه کلانی از بانکداران زرگر اخذ نمود اما نتوانست آنرا در سررسید باز پرداخت نماید.لذا دارندگان اسناد رسید برای تبدیل آنها به نقود به زرگرها هجوم بردند،اما زرگرها نتوانتند بی درنگ وفای به عهد نمایند.هر چند بعدا هر چه تلاش کردند نتوانستند اعتماد مردم را جلب نمایند.

مثلا بعدها آمدند تسهیلات جدیدی به تجار ارائه دادند که امروزه حساب جاری نامیده شد اعاده اطمینان نمایند اما موفق نشده اند.

لذا اولین بانک انگلستانengland of bank در سال 1694 میلادی در لندن تاسیس شد.

از کلیه مطالب فوق می توان نتیجه گرفت:

در تکامل بانکداری جدید به عنوان یک حرفه مستقل لومبارد های ایتالیایی وزرگرهای لندن نقش برجسته ای ایفاء می کنند.

انتشار اسناد رسید که شکل خام اسکناس بود،افتتاح حساب جاری،جمع آوری نقود و پرداخت وام به متقاضیان،اخذ وثیقه،وصول اصل و بهره وام در سر رسید و نیز پرداخت بهره به سپرده گذاران نشان می دهد که هر دو گروه مورد اشاره به عنوان واسطه وجوه که وظیفه اساسی بانک های بازرگانی است اقدام می نمودند.

   شروع بانکداری

فعالیت اولیه این بانک در قرن 17میلادی آغاز شد. فرض کنید بجای زرگرها،چند بانک که با مشارکت چند نفر و با سرمایه اولیه یک میلیون ریال(فلزت گرانبهاپرداخت گردیده)تاسیس شود.

 تراز نامه بانک در یک حسابT

 اگر اعتبار دهد:

 بانک اسکناس منتشر می کند

مردم آنها را به عنوان پول می پذیرند لذا بانک ها می توانند وام را به جای فلزات گرانبها با اسکناس پرداخت نمایند.

در چنین شرایطی بانک ها به تدریج حجم اعتبارات و در نتیجه سودشان را به طور قابل ملاحظه ای افزایش دهند .

تراز نامه بانک به صورت:

ذخیره فلزلت گرانبها در بانک تنها یک میلیون ریال است ، امّا بانک ها تنها 1000000 ريال است .

امّا بانک ها با توجه به امکان صدور اسکناس و پذیرش آن از طرف مردم توانسته اند 5 میلیون ريال اعتبار دهند.

صاحب فوق این را روشن می سازد که قدرت وام دهی بانک ها در درجه اول به توانایی خلق پول از طرفانها بستگی دارد .

آنچه دیده نشده است فلزلت گرانبها که از طرف مردم سپرده گذاری شده است.

بانک های پیش آهنگ:

نخستین موسسه مالی خصوصی به نام بانک در سال 1171 میلادی به نام بانک وِنیز bank of venice آغاز به کار کرد .

بارسلونا در سال 1401 میلادی توسط شهرداری بارسلون تاسیس شد لذا به این بانک نخستین بانک دولتی می گویند .

بانک آمستردام در سال 1609 میلادی تاسیس شد این بانک مدلی شد تا سایر بانک های قاره اروپا از آن پیروی کنند . بانک سوئد riks bank در سال 1656 میلادی با مقررات جدید به صورت شرکت سهامی تاسیس شد ، این بانک برای نخستین بار اقدام به انتشار اسکناس به معنی واقعی نمود. بانک داری جدید وارد مرحله جدیدی شد. و انتشار اسکناس یکی از وظایف بانک ها گردید .

بانک آمستردام

این بانک در سال 1609 میلادی توسط مقام های شهر آمستردام تاسیس شد.هدف از تاسیس این بانک تسهیل و ترویج بازرگانی بین الملی بود.چون در نظام پول فلزی آن دوره انواع مسکوک با عیار و مشخصات گوناگون در جریان بود که تبدیل آنها به یکدیگر مشکل و در نتیجه امر بازرگانی را با کندی مواجه ساخته بود.لذا وظیفه اصلی این بانک تعیین ارزش واقعی مسکوک و تبدیل آنها به فلورن هلندی بود.

بانک آمستردام انحصار عملیات ارزی را در دست داشت. در واقع بانک مسکوک مختلف تجار را دریافت و سند رسید بر حسب واحد استاندارد،فلورن که قابل معامله بود به سپرده گذاران می داد.بانک آمستردام در قبال انجام خدمات مورد اشاره برای تجار هلندی و خارجی کارمزد دریافت می نمود.

طبق اساسنامه،بانک آمستردام مجاز بود فقط معادل ارزش نقود سپرده گذاران اسناد رسید بر حسب فلورن هلند در اختیار آنها بگذارد.همان طورکه بیان شد این اسناد رسید موجب رونق امر تجارت شد.اما بانک بر خلاف مقررات خود از سپرده افراد برای پرداخت قرضه و تحصیل سود بیشتر استفاده کرد و با همین عمل خود وسایل سقوط تدریجی بانک فراهم شد.این بانک در سال 1794 میلادی ورشکست شد.

شهرداری آمستردام که ضمانت سپرده های افراد را نموده بود کلیه بدهی بانک را تادیه کرد،اما به علت تزلزل اعتماد عامه در سال 1819 میلادی بر چیده شد.

تجربه بانک آمستردام نشان داد که بقاء هر بانکی بستگی به اعتماد مردم دارد.چناچه اعتماد مردم از بانک سلب شود ضمانت دولت نیز کارساز نخواهد بود.

 بانک انگلستان

بانک انگلستان که درحال حاضر وظایف بانک مرکزی را در انگلستان انجام می دهد در سال 1694 میلادی به ابتکار ویلیام پاترسون اسکاتلندی تاسیس شد.

پاترسون سالهای زیادی در آمستردام بود.بانک مورد اشاره پس از بانک سوئد دومین بانک قاره اروپا بود که به صورت شرکت سهامی تاسیس شد.به علاوه بانک موصوف دومین بانک ناشر اسکناس جهان بود.

سرمایه بانک در سال تاسیس 1200000 لیره با نرخ بهره سالیانه 8% به دولت وام می داد و بانک امتیاز انتشار اسکناس در حوزه لندن به مدت 11 سال به عهده داشت این امتیاز در انقضای مدت با تمدید سررسید وام دولت با پرداخت قرضه جدید به دولت تمدید می شد.

طبق قانون بانکی سال 1844 امتیاز انتشار اسکناس توسط سایر بانک ها محدود به میزان اسکناس در گردش آن بانک ها شد.به تدریج امتیاز سایر بانک های انگلستان در خصوص نشر اسکناس محدود تر می شد و متقابلا به حوزه فعالیت بانک انگلستان افزوده می شد تا بالاخره در سال 1923 میلادی بانک انحصار نشراسکناس را از آن خود کرد.

از مطالعه عملیات بانکی بانک های پیش آهنگ به شرح فوق نتایج ذیل حاصل می شود:

پشتیبانی دولت از بانک شرط لازم است اما به تنهایی کافی نیست.

قوی ترین پشتوانه بانک جلب و حفظ اعتماد مردم می باشد.زمانی که بانک این پشتوانه نیرومند را از دست بدهد محکوم به تعطیلی خواهد بود.

بانک باید مال اندیش باشد و با حزم و احتیاط لازم عمل نماید و از انجام عملیات مالی مخاطره آمیز پرهیز نماید.

بانک باید آمادگی داشته باشد تا در هر لحظه بتواند پاسخگوی سپرده گذاران باشد.

تعریف بانک

بسیاری از صاحب نظران عقیده دارند که بانک را پس از بیان وظایفی که در اقتصاد

امروز به عهده دارند تعریف می کنیم.

تعریف آن هم از نظام بانکی متاثر می شود.بانک موسسه مالی واسطه ای است که اصولا وجوه اشخاص را تحت عنوان سپرده دریافت و این وجوه را در اشکال وام و اعتبار مصرف می کنند.

بانک تجاری(بانک بازرگانی یا بانک اعتباری یا بانک معاملات یاد می شود)

یک موسسه مالی واسطه است که هدفش تحصیل منفعت برای سهامداران خود

می باشد.

بانک تجاری بانک هایی هستند که وظیفه اصلی آن جمع آوری سپرده های مردم و پرداخت وام و اعتبار به تجار و صاحبان صنایع می باشد.و این کار ازطریق شعب می تواند انجام گیرد.

به دو علت بانک تجاری گفته می شود:

پرداخت وام برای تجارت

تحصیل منفعت مانند یک تاجر

پل ساموئلون آمریکایی=بانک تجاری،بانکی که به نگاهداری حساب جاری و پرداخت چک هایی که از حساب جاری کشیده می شود.

وظیفه دیگر دادن وام به تجار و صاحبان صنایع است.

پس باز کردن سپرده های دیداری و دادن چک به مشتریان یکی دیگر از وظایف بانک های تجاری می باشد.

وظایف و عملیات بانک تجاری

پذیرفتن وجوه اشخاص تحت عنوان سپرده

پرداخت سپرده اشخاص به صورت عند المطالبه یا در سررسید

اعطای وام و اعتبار به متقاضیان – تنزیل بروات تجاری

 وظایف و عملیات بانک های تجاری

آورنده چک می تواند مبلغ را برداشت کند پس لازم نیست حتماً صاحب حساب دیداری باشد

 سپرده های پس انداز :

 سپرده مدت دار :

سئوال : کدامیک از سپرده ها برای بانک هزینه زا تر است؟ مدّت دار

امتیاز سپردهثابت این است که بانک می تواند کل مبلغ سپرده را ، پس از کسر ذخیره قانونی ، به تجار و صاحبان صنایع وام دهد یا نسبت به سرمایه گذاری آن اقدام نماید.

سئوال : آیا بانک ها مینوانند از سپرده های دیداری در سرمایه گذاری استفاده کنند ؟ خیر،چون باید سهمی از وجوه نقد راهمیسه در صندوق بانک برای پاسخ گوئی به در خواست صاحبان سپرده دیداری موجود باشد.

 سئوال : آیا روابط بین بانک و مشتری مشابه روابط امانت دار و امانت گذاری می باشد ؟ خیر ،

سئوال : آیا وجوه سپرده شده به بانک به همان وجهباقی می ماند؟ خیر ، چون وجوه سپرده شده به بانک به هیچ وجه به همان صورت در صندوق بانک حفظ نمی شود بلکه به صورت یک عدد در بستانکار حساب مشتری ظاهر می شود و وجوه مشتری جزء دارائی بانک محسوب می شود.

 طبق یک اصل بانکداری : روابط بین بانک و مشتری از نوع روابط بین بهکار و بستانکار می باشد که از طریق بدهکار و بستانکار کردن حساب مشتری انجام می گیرد.

سئوال : منظور از صندوق امانت بانک چیست ؟ وقتی شخصی نقود و اشیاء قیمتی خود را در یک صندوق امانت نزد بانکبه امانت می گذارد (صرفاً با هدف حفظ عین نقود و اشیاء قیمتی) محتوی صندوق امانت امانت گذار است و بانک فقط مسئول حفظ و حراست صندوق از سرقت و دستبرد می باشد و به هیچ وجه مجاز به برداشت یا تغییر شکل نقود و اشیاء قیمتی محتوی صندوق امانت نیست ، زیرا صندوق امانت بانک تجاری فقط یک امانت دار است .

بیشتر برای تجار استفاده می شود و بانک برای جلب مشتریان معتبر از این روش استفاده می کند.

 2- اعطای اعتبار با تضمین :

اصولاً تنزیل عبارت است از خرید نقدی طلب مدّت دار به مبلغی کمتر در واقع تنزیا بروات تجاری بانک سند طلب مدّت دار تجّار را به مبلغ کمتر از مبلغ مندرج در سند خریداری و مبلغ آنرا نقداً به تجار می پردازند. بانک اسناد افراد معتر و شناخته شده را می خرد .

در این روش بانک تجاری تحت شرایط مشخصی به افراد وجهنقد می پردازد. بدین ترتیب که مشتری متقاضی وام با بانک وام دهنده تماس گرفته و برای دریافت وام اطلاعات مورد نیاز بانک مانند مبلغ وام ، مصرف وام ، دورهء باز پرداخت ، روش باز پرداخت ، وثیقهو غیره را در اختیار بانک می گذارد . چنانچه بانک با پرداخت وام موافقت نماید ، پس از امضاء موافقت نامه بانک بانک نسبت به پرداخت وام به متقاضی اقدام می نماید. قاعدتاً نرخ بهره وام از نرخ اعتبارات و نرخ تنزیل بالاتر است.

عملیات فرعی بانک تجاری :

در این بانک عملیات متنوع بانکی منابع مالی درگیر نمی باشد. از این رو عملیات فرعی بانک تجاری را می توان به این ترتیت تعریف کرد که : کلیه عملیاتی که بانک برای جلب مشتری با کسب درآمد انجام می دهد امّا منابع مالی بانک درگیر نمی باشد.

عملیات فرعی بانک تجاری شامل عملیات بانکی زیر است :

 خدمات نمایندگی:

 خدمات عام المنفعه :